Spirometria (z łac. pomiar oddychania) to badanie układu oddechowego wykorzystywane w diagnostyce zaburzeń czynności płuc oraz monitorowaniu efektów leczenia chorób układu. Badanie spirometryczne pozwala ocenić czy przepływ powietrza w drogach oddechowych jest utrudniony (tzw. obturacja płuc) oraz czy ilość czynnego miąższu płucnego jest ograniczona (tzw. restrykcja płuc), np. na skutek zapalenia płuc, usunięcia fragmentu płuc. O tym jakie są wskazania i przeciwwskazania do spirometrii, jak przebiega badanie spirometryczne oraz jak należy się do niego przygotować dowiecie się z artykułu poniżej.

Wskazania i przeciwwskazania do badania spirometrycznego

Spirometria ocenia sprawność czynności płuc, oskrzelików, oskrzeli, a także mięśni i nerwów ścian klatki piersiowej, biorących udział w oddychaniu. Lekarz może zlecić badanie spirometryczne, gdy dopadły cię: duszność, kaszel, odkrztuszanie wydzieliny, ból w klatce piersiowej. Badanie zlecane jest również wtedy, gdy podczas osłuchiwania płuc lekarz wykryje niepokojące zmiany oraz po stwierdzeniu nieprawidłowego kształtu klatki piersiowej. Niekiedy powodem wykonania spirometrii są nieprawidłowe wyniki badania krwi lub badania radiologicznego klatki piersiowej.

Wykrycie i leczenie astmy to jedne z głównych zadań spirometrii. Lekarze dzięki badaniu mogą odpowiednio dobrać terapię, a w razie jej nieskuteczności zmodyfikować ją. Spirometria wykorzystywana jest w diagnostyce miastenii, twardziny układowej czy tocznia rumieniowatego. Badaniu poddawani są pacjenci przygotowywani do operacji w obrębie klatki piersiowej.

Na choroby układu oddechowego szczególnie narażeni są palacze oraz osoby pracujące w warunkach zagrażających zdrowiu płuc, m.in. narażone na wdychanie szkodliwych gazów czy pyłów (np. na budowie, w kopalniach). W ich przypadku spirometria powinna być wykonywana profilaktycznie i regularnie w celu monitoringu prawidłowości czynności płuc. Warto poddać się badaniu, gdy planujemy rozpoczęcie intensywnego treningu, związanego ze wzmożoną wentylacją (np. nurkowanie, wspinaczka wysokogórska).

Kiedy badanie nie może zostać przeprowadzone? Przeciwwskazania do spirometrii to: tętniak aorty i tętnic mózgowych, zawał serca, udar mózgu, krwioplucie, przebyte niedawno operacje w obrębie jamy brzusznej, klatki piersiowej lub okulistyczne, odklejenie siatkówki oka w przeszłości. Wiarygodność badania może zaburzyć uciążliwy kaszel.

Przebieg badania spirometrycznego

Przygotowanie do spirometrii nie jest wymagające. Przerwa między ostatnim wypalonym papierosem a badaniem powinna wynosić 24 godziny. Obfity posiłek można spożyć najpóźniej 2 godziny przed badaniem. Na pół godziny przed spirometrią należy ograniczyć wysiłek fizyczny. Jeśli przyjmujesz jakieś leki na stałe, poinformuj o tym lekarza, który zleca badanie.

Jak przebiega badanie spirometryczne? Pacjentowi zakłada się na nos specjalny klips, a oddychanie odbywa się ustami. Do ust wkładany jest ustnik spirometru z jednorazową nakładką. W pierwszym etapie badania dokonuje się pomiaru tzw. pojemności życiowej płuc, czyli mierzy się objętość wdychanego i wydychanego powietrza podczas normalnego oddychania oraz w czasie maksymalnego wdechu i wydechu. W tym celu pacjent przez chwilę oddycha normalnie, a następnie bierze maksymalnie głęboki wdech i wydech. W kolejnym etapie badania pacjent bierze maksymalnie głęboki wdech, a następnie wykonuje energiczny, ale trwający jak najdłużej wydech. W ten sposób mierzy się ilość usuwanego powietrza z płuc oraz szybkość przepływu powietrza. 

Wyniki spirometrii  przedstawiane są na wydruku komputerowym w postaci liczbowej i graficznej (wykresy). Nie należy samodzielnie interpretować wyników, aby nie wyciągnąć pochopnych i mylących wniosków. Każdorazowo badanie powinien zinterpretować lekarz.